Бозоқ қонысы – X–XIII ғғ.: отырықшылық және егіншілік
Бұл кезеңде өлкеде қыпшақтардың жаңа толқыны қоныстанып, бұрынғы орларды қайта тазалап, ішкі алаңдарды балшықпен тегістеп, олардың үстіне шикі кірпіш пен бөренеден жер үсті үйлер салған. Үш кварталдың солтүстігінде жеркепе типтес үйлер орналасқан.
Бұл тұрғын үйлер көпкамералы, бірқатарлы-тарақты жоспарға ие болған және көл жағалауы бойымен тізбектеліп орналасқан. №1 үй – ең үлкені (25,2×3,9–4,2 м), шаруашылық бөлігі мен үш бөлмесі бар; №2 үй – екі бөлмелі (7,5×3,5 м), еден деңгейі әртүрлі және алауошағы бар; №3 үй – үш камералы (9,7×4–5 м), оқшауланған бөлме мен бірқатар артефактілер бар.
Үйлердің интерьері П-тәрізді суфалардан, сыланған қабырғалар мен үш типтегі ошақтардан тұрады: алауошақтар, жер ошақтар және кірпіштен қаланған пеш. Есіктері тар, кіреберістері тамбур секілді; №1 үйдің кіреберісі еңіс келген, ал №3 үйде аласа есігі бар ұзын кіреберіс анықталған. Құрылыс ерекшеліктері мен жылыту жүйелері бұл үйлердің қысқы маусымда пайдаланылғанын көрсетеді (3-сурет). Үйлердің едендерінен ыдыс сынықтары, темір қазан мен пышақ, қорғасын гирі және диірмен тасының бөлшектері табылған.
Бұл баспаналардың құрылыс материалдары мен планиграфиясы Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстандағы ерте және кейінгі ортағасырлық бірқатарлы үйлермен ұқсас.
Сондай-ақ ескерткіш аумағында XI–XII ғасырларға жататын күрделі суару жүйесі табылған. Ол магистральді және үлестіруші арналардан, арықтар мен бөгеттерден тұрады (4-сурет).
Палеотопырақты зерттеулер бұл жүйе ежелгі суармалы егіншілікпен байланысты екенін дәлелдеп отыр. Атап айтқанда, топырақ құрамынан шамадан тыс ылғалданудың белгілері анықталды: диатомды балдырлардың көп мөлшері, қамыс фитолиттері мен губкалардың қылшықтары табылды, бұлар үнемі ылғалданған жерлерге тән. Сондай-ақ топырақтар сортаңдылығымен және гидрометаморфтық қасиеттерімен ерекшеленді – бұл олардың ұзақ уақыт бойы ауылшаруашылық өңдеуде болғанын растайды.
Осылайша, Бозоқ қонысының материалдары Дешті-Қыпшақ даласында отырықшы мәдениеттің болғанын дәлелдейді. Жер үйлердің құрылымы XII ғасырдан бастап күшейген аридтік жағдайларға тұрғындардың бейімделу тәжірибесін көрсетсе, күрделі ирригациялық жүйенің болуы тұрақты егіншіліктің дамығанын айғақтайды.
